Trotski eta Trantsizio Programaren aldeko defentsa. Mario Aguiriano eta Gabriel Miasniri zuzendutako erantzuna.

Mugimendu Sozialistak (MS) azkenaldi honetan trotskismoari arreta gehiago jartzen ari dela sumatu dugu; hala, mugimenduaren baitako zuzendaritzatik hainbat argitarapen teoriko luzatu dira, Marx XXI eta contracultura.cc web orrian, besteak beste.

Hain justu, interes handia dago León Trotskiren obra batetiko,  Trantsizio Programa – Kapitalismoaren Agonia eta IV. Internazionalaren zereginak, zeina IV. Internazionalaren fundaziorako idatzi zen, Bigarren Mundu Gerra Mundiala hasi baino lehen; Parisen, 1938ko irailean.

Honen harira, testu honi erreferentzia egiten dieten bi artikuluren existentzia berantiarra ezagutu dugu: “Acerca del esquematismo: un aporte al debate con nuestros críticos”, Gabriel Miasnik idatzia eta “Marx XXI – Independencia política” (2024ko maiatza) argitaratua, eta “Por dónde (no) empezar: del economicismo… ¿al Podemos 2.0?” (2024ko urria), Mario Aguirianok idatzia. Lehenengoak, hein batean. gure erakundearekin (lehen Korronte Marxista Internazionala, orain Antolakuntza Komunista Iraultzailea) polemizatzen du, fronte bakar eta MS-aren langile botereaz egindako karakterizazioari erantzuteko asmoz. Bestalde, bigarren artikuluak alderdi Anticapitalistas izandako polemikaz dihardu, Inquilinas de Madrid sindikatuak etxebizitzaren auziaren harira  aurrera eramaniko mobilizazioak direla eta, 2024ko udazkenean gertatu zirenak, Anticapitalistas alderdiaren laguntzarekin.

Beharrezko erantzuna

Erantzuna emateko beharra ikusi dugu egileek Trotski eta bere lanarekiko apunte garrantzitsuak egiten dituztelako, eta, orain arte eguneraketa berriak egon ez direnez, gure iritzia plazaraztea zentzuzkotzat hartzen dugu.

Hasteko, argi utzi behar da bi artikuluen posizioa Trotski eta bere lanarekiko aurkakoa dela, eta, noski, eskubide osoa dute iritzi hori izateko. Halere, ez legoke lekuz kanpo Trantsizio Programaren aipuak txertatzea, irarkuleak berak ikus zitzan Trotskik dirudienez defenditu zituen erroreak. Tamalez, egileek ez dute hau egin, eta, bere aldetik, nahieran interpretatu dituzte Trotskiren ideiak. Hala, irakurleei esaten dituzten arbitrarietateak sinistea eskatzen diete, egileen ondorioak direlarik. Gure aldetik, atera dituzten ondorioak okerrak direla demostratzeko helburua dugu.

Harritzekoa da Mugimendu Sozialistaren zuzendaritzakoek erabili duten metodo kritikoa, ez baita manera guztiz egokia beste korronte politikoekin polemizatzeko edo kritikatzeko. Beste batzuetan, MSaren zenbait posizio edo planteamendu kritikatu ditugunean beti izan gara argiak hauek esandakoarekin, paragrafo eta pasarte osoak erreproduzitu baititugu. Horrela, irakurtzen duen pertsona orok ezagutu dezake polemika, ados edo desados egon arren. Hau izan zen sozialismo zientifikoaren erakusle handiak erabili zuten metodoa, Marx eta Engelsekin hasita, Leninekin jarraituta eta, azkenik, Leon Trotskirekin amaituta.

Gure erantzuna Aguiriano kideak Trotski eta Trantsizio Programa inguruan egindako kritikaren puntu nagusian oinarrituko da, bi kideen planteamenduak batzeagatik, Miasnik planteatutako puntu batzuetan etengo garen arren.

Trotskismo eta ekonomizismoa

Mario Aguirianok Trotskiri eta Trantsizio Programari buruz idatzitako artikulua “Viejas raíces” izeneko atalean dago. Aguirianok, hasteko, etxebizitzaren gaian posizio ekonomizistak defendatzea aurpegiratzen dio Anticapitalistas-i, hau da, aldarrikapen politiko eta iraultzaileetatik aldendutako aldarrikapen ekonomikoak defendatzea. Horrela dio:

«Hemen, nolanahi ere, ez gaude egileen akats pertsonal baten aurrean, baizik eta trotskismoaren sakoneko arazo baten aurrean, 1938an Trotskik zirriborratutako Trantsizio Programa arte jarraitu daitekeena. Trotskiren premisa nagusia kapitalismoa kolapsatzear zegoela zen. Perspektiba ez zen guztiz burugabea 1938an, baina handik urte gutxira kapitalismoak bere historiako hedapen-aldi handiena esperimentatu zuen. Nolanahi ere, premisa horretatik abiatuta, Trotskik ideia hau planteatu zuen: langileak eskaera ekonomiko nahiko erradikalen (hau da, erreforma batzuen) inguruan mugiaraztea lortzen bazen, azkenean beren kabuz eraitsiko zuten edozer asetzeko gai ez zen kapitalismoa. Hau ideia okerra da. Eta hala da, iraultzak gehiengoaren egintza kontzientea izan behar duelako, eta ez proletalgoa trikimailu bidez bultzatzen duen trama bat, inoiz proposatu ez den helburu bat lortu arte (…) Proletalgoak iraultza jakin gabe egingo duela sinestea da, ez bere behar ekonomikoak bultzatuta eta, batez ere, goberna dezakeela eta gobernatu behar duela jakitean oinarrituta, baizik eta lehenaren bidez soilik, alegia, behar ekonomikoetan soilik. Marxisten zeregin nagusia alde batera uztea da: kontzientzia sozialista zabaltzea (sozialismoaren beharraren kontzientzia eta hori lortzeko bitartekoak). Langileek boterea hartzen badute, boterea hartu nahi dutelako izan behar du, esplotatzaileen Estatua eraistea eta haien gobernua ezartzea posible eta beharrezkoa dela ulertu dutelako. Alderdi iraultzaile baten zeregina alderdi horiek zeregin horretan gidatzea da. Horregatik boltxebikeek ez zuten soilik «Bakea, Ogia eta Lurra» planteatu,»Botere guztia Sobietentzat» kontsignan sartu zuten ere. Aitzitik, langileek gobernu kapitalista inkontzienteki eraitsiko balute, boterea hartuko lukeena ez litzateke langile klasea bere alderdiaren bidez, gutxiengo konspiratzailea baizik. Laugarren Internazionalaren kriterio politiko ezak horrelako ideiei bultzada emateko balio zuen. Horri erantzuten du kontzientzia sozialistaren hedapena eskari ekonomikoen erradikalizazio hutsarekin ordezteko asmoak. Ez dago ezer «demokratikorik» eta ez dago «delegazioa gainditzerik» jendea zure gustuko posizioetara modu inkontzientean iristeko ideian. Azken batean, tentazio ekonomizista trotskismoaren muinean dago Trantsizio Programan. Lokatz haietatik, lohi hauek «.

Aguirianori erantzun aurretik, argi utzi nahi dugu Antikapitalisten taldea, nahiz eta bere jatorria desagertutako Liga Komunista Iraultzailean izan eta oraindik ere Laugarren Nazioarteko Idazkaritza Bateratuaren parte izan, ez dela erakunde trotskista bat, bere nazioarteko erakundea ere ez den bezala; izan ere, hamarkadak dira termino horri uko egin ziotela beren burua definitzeko, eta, praktikan, beren jarrerak ezkerreko erreformismo erradikaletik gertuago daude marxismo iraultzailetik baino. Beraz, Aguiriano kamarada premisa oker batetik abiatzen da, Anticapitalistas-en posizioak «trotskistatzat» hartzea.

Aguirianok Trantsizio Programaz esandakotik hauxe besterik ezin da ondorioztatu: edo Aguirianok ez duela irakurri eta beste nonbaitetik ateratako aurreiritzi hutsak adierazten dituela, bere burua leku txarrean jarriko zukeena; edo, bestela, irakurri egin duela eta ez duela Trotskik esandakoaz hitz bakar bat ere ulertu. Ez dakigu zer izan daitekeen okerragoa.

Egilearen baieztapen nagusia da Anticapitalistas-ei aurpegiratzen dion ekonomizismoa, nolabait esateko, trotskismoaren DNAn dagoela, eta Trantsizio Programan arakatu daitekeela. Ziur zaude horretaz, Aguiriano kamarada? «Ekonomizismoa» boterea eskuratzeko borroka iraultzailetik kanpo dauden aldarrikapen ekonomiko gisa definitzen badugu, Aguiriano guztiz erratzen da, Trantsizio Programari buruz ari denean. Aguiriano taldekideak ez bezala, guk bai utziko diogu Trotski eta bere lanari hitz egiten. Erreproduzituko ditugun testuetako letra etzanak gureak dira:

«Beharrezkoa da langile-masari, borrokaren prozesuan, egungo aldarrikapenen eta iraultza sozialistaren programaren arteko zubia aurkitzen laguntzea. Zubi horrek trantsiziozko errebindikazio sistema bat izan behar du, egungo baldintzetatik eta langile-klasearen geruza zabalen egungo kontzientziatik abiatuta ondorio bakarrerantz: proletalgoak boterea konkistatzea«. (Atala: El programa mínimo y el programa de transición)

Atal berdinean esaten du:

«IV. Internazionalaren helburu estrategikoa ez da kapitalismoa erreformatzea, eraistea baizik. Bere helburu politikoa proletarioek boterea konkistatzea da, burgesia desjabetzeko «. (Ibidem)

Trantsizio Programan baitan dagoen ideia nagusia zera da: langileen behar garrantzitsuenak eta premiazkoenak bakarrik konpon daitezkeela boterea hartuz gero.

¿Iraultza jakin gabe egin?

Trotskiren testu honen kontsigna-sistema osoa boterea hartzeko beharrean oinarritzen da, ez modu kamuflatuan, edo langileak ustekabean hartzen, Aguirianok dioen moduan, baizik eta aho betean, benetako helburua ezkutatu gabe. Aipu batzuk baino ez ditugu txertatuko, irakurlea aspertu ez dadin:

«4) desjabetzearen arazoa langile eta nekazari boterearen auziarekin lotzen dugu.» (Atala: La expropiación de ciertos grupos de capitalistas).

«Proletalgoaren igoera iraultzaile orokorrak bakarrik jar dezake burgesiaren desjabetze orokorra mahai gainean. Trantsiziozko errebindikazioen helburua langileek zeregin hau ebazteko prestatzea da.» (Ibidem)

«Hala ere, bankuen estatalizazioak emaitza onuragarriak emango ditu soilik estatuaren boterea esplotatzaileen eskuetatik langileen eskuetara igarotzen bada.» (Atala: La expropiación de los bancos privados y la estatización del sistema de créditos).

«Guk langileak eta nekazariak abiapuntu politiko bezala duten alderdi eta erakunde guztiei eskatzen diegu politikoki burgesiarekin hautsi eta nekazarien gurdia har dezatela. Langile boterearen aldeko borrokaren bide honetan, erreakzio kapitalistaren aurkako babes osoa agintzen dugu. Aldi berean, agitazio nekaezina garatzen dugu «langile eta nekazari gobernuaren» programa osatu behar duten aldarrikapenen inguruan. » (Atala: El gobierno obrero y campesino).

Nabarmendu behar da testu honetan Trotski ez dela aldarrikapen ekonomikoak egitera mugatzen, gure lagun Aguirianok dioen bezala. 30eko hamarkadaren amaierako iraultza- eta kontrairaultza-garaian, besteak beste, talde faxistei eta berehalako gerra inperialistari aurre egitea bezalako gaiak jorratzen dira:

«Lan sistematiko eta etengabeari esker, agitazio eta propagandan ausarta den lan nekaezinari esker, betiere masaren beraren esperientziarekin lotuta, bere kontzientziatik pasibotasun tradizioak ken daitezke: borrokalari heroikoen destakamenduak heztea, langile guztiei eredua emateko gai direnak, kontrairaultzaren taldeei hainbat porrot taktiko eragitea, esplotatuen beren buruarekiko konfiantza handitzea, faxismoa burgesia txikiaren begietara gutxiestea eta proletalgoari boterea eskuratzeko bidea argitzea.» (Atala: Piquetes de huelga, destacamento de combate, milicia obrera, el armamento del proletariado)

«Gerra hasieran, IV. Internazionaleko sekzioek ezinbestean isolatuta sentituko dira: gerra bakoitzak bat-batean hartzen ditu herri-masak eta gobernu-aparatuaren alde bultzatzen ditu. Internazionalistek korrontearen aurka egin beharko dute. Hala ere, gerra berriaren hondamendi eta gaitzek, lehen hilabeteetatik oso atzean utziko baitituzte 1914-18ko izugarrikeria odoltsuak, laster desilusionatuko dituzte langile-masak. Bere nahigabea eta matxinada jauzika haziko dira.IV. Internazionaleko sekzioak iraultza-fluxuaren buruan egongo dira. Aldi baterako aldarrikapenen programak gaurkotasun handia izango du. Proletalgoaren boterearen konkistaren arazoa bere osotasunean planteatuko da.» (Atala: La lucha contra el imperialismo y contra la guerra).

Aguiriano behin betiko ezeztatzeko, Trantsizio Programak sovieten kontsignarekin koroatzen ditu bere aldarrikapen trantsizionalak; hau da, langile klasea boterea hartzeko antolatuko duten eta etorkizuneko langile estatuaren oinarri izango diren langile boterearen organismoen ezarpenarekin:

«Ezin da trantsizioako aldarrikapenik egin erregimen burgesari eutsiz. Horregatik sovieten kontsigna aldarrikapen iragankorren programa gailurra da.» (Atala: Los soviets)

Eta aurrerago:

«… sobietek boterearen bikoiztasun-aldi bat irekiko dute herrialdean. Boterearen bikoiztasuna, aldi berean, trantsizio-aldiaren puntu gorena da. Bi erregimen, burgesa eta proletarioa, elkarren aurka daude, etsaitasunez. Bien arteko talka saihestezina da. Gizartearen etorkizuna bien arteko talkaren emaitzan erabakiko da. Iraultzak porrot eginez gero, burgesiaren diktadura faxista. Garaipena lortuz gero, sobieten boterea, hau da, proletarioen diktadura eta gizartearen berreraikuntza sozialista.» (Ibidem).

Ez al da argi geratzen? Trotskik Trantsizio Programan formulatzen dituen aldi trantsiziozko aldarrikapenen zerrenda, hala nola: soldatak automatikoki igotzea inflazioarekin, lanorduak soldaten murrizketarik gabe banatzea langabeziari aurre egiteko, krisiagatik ixten duten enpresen desjabetzea langileen kontrolpean, bankuen eta produkzio kapitalistaren adar jakin batzuen desjabetzea, enpresetako langile-kontrola, autodefentsa-piketeak antolatzea patroien eta banda faxisten aurrean, beste askoren artean; hauek ez dira inola ere agortzen edo formulatzen berez helburu gisa, langile klaseak boterea eta sozialismoa hartzeko duen borroka iraultzailearekin lotzen dira, ez ezkutuan, argi eta garbi baizik . Zer «ekonomizismo arrasto» dago hemen? Batere ez. Aguiriano kidearen irudimen emankorraren ondorio da dena. Hemen ikusten dugu Trantsizio Programa aurkako tesi nagusia erabat ezeztatuta, honela dioenean:

«Iraultza gehiengoaren ekintza kontzientea izan behar da, ez azpijoko bat, zeinean langileak trikimailu bidez bultzatzen diren, inoiz proposatu ez den helburu bat lortu arte… Proletalgoak iraultza jakin gabe egingo duela sinestea da, ez bere behar ekonomikoetan eta, batez ere, goberna dezakeela eta gobernatu behar duela jakitean oinarrituta, baizik eta lehenaren bidez soilik «.

Hamarna bat aipurekin frogatu berri dugu Aguirianok gezurra esaten duela, langileen boterea eta sozialismoa Trantsizio Programan «inoiz ez direla proposatu» baieztazen duenean, edo aldarrikapen ekonomikoak «soilik» egiten dituela.

Aguirianok  Trantsizio Programaren eta Trotskiren aurka duen argumentarioa guztiz ezeztatuta geratu da.

Trantsizio Programa eta 1917ko Errusiar Iraultza

Aguirianoren posizioaren ahultasuna agerian geratzen da Trantsizio Programan planteatutako programa 1917ko Errusiako Iraultzan Alderdi boltxebikeak eraman zuen politikarekin alderatzen saiatzen denean.

Aguirianok dio:

Langileek boterea hartzen badute, boterea hartu nahi dutelako izan behar du, esplotatzaileen Estatua eraistea eta haien gobernua ezartzea posible eta beharrezkoa dela ulertu dutelako. Alderdi iraultzaile baten zeregina alderdi horiek zeregin horretan gidatzea da. Horregatik boltxebikeek ez zuten soilik «Bakea, Ogia eta Lurra» planteatu, «Botere guztia Sobietentzat» kontsignan sartu zuten ere.

Lehenengo baieztapena tautologia bat da, ezer ere ez aurreratzen duena: «Langileek boterea hartzen badute, boterea hartu nahi dutelako izan behar du». Ezin da imajinatu langileek boterea nahi gabe hartzea erabakitzen dutenik. Bigarren baieztapena interes gehiago du, hau dioenean: «Horregatik boltxebikeek ez zuten soilik «Bakea, Ogia eta Lurra» planteatu, baizik eta triada hau «Botere guztia Sobietentzat» kontsignaren barruan sartu zuten. «Hori ukaezina da, baina ikusi dugu Trantsizio Programak, «Bakea, ogia eta lurra» estiloko kontsignez gain, sobieten eraketaren eta langileen boterearen kontsignak ere biltzen dituela. Beraz, hemen ez dago inolako alderik Trantsizio Programak proposatzen duen taktikaren eta boltxebikeek 1917an egin zutenaren artean, Aguirianok  hainbeste goraipatzen duena. Gainera, Aguiriano kideari jakinarazi nahi diogu Trotskik hainbat hamarkada zeramatzala sobietak ezagutzen, ez propaganda bitartez, bizipen zuzenaren bitartez baizik. Lehenik eta behin, 26 urterekin San Petersburgoko Sobieteko presidente aukeratu zuten 1905eko lehen errusiar iraultzan. Bigarrenik, Trotskiri, Alderdi Boltxebikeko kide buruzagia eta berriro ere Petrogradoko Sobiet garrantzitsueneko presidentea zelarik, 1917ko azaroan, sobietar boterea Errusian ezarri zuen langileen matxinada antolatzeko ohorea egokitu zitzaion.

Aguirianok ebatzi ezin daitekeen dilema bati aurre egin behar dio. Alde batetik, gogoz kontra onartzera behartuta dago, Errusiako Iraultzan, boltxebikeek ustez «ekonomizistak» zirela «ogia, bakea eta lurra» bezalako kontsignak astindu zituztelako, «sobietarrei botere osoa»-ren kontsignarekin batera. Baina, beste alde batetik, ez ditu onartzen Trotskiren lanean agertzen diren errebindikazio ekonomikoak, nahiz eta horietako gehienek izaera sozialista iraultzailea et sobietarren eta langileen boterearen kontsigna ere formulatzen duen arren. Zeini sinetsi behar diogu: Aguiriano lehenengoari, zeinak onartzen duen  langileriak boterea hartzearen mende dauden eskari ekonomiko eta sozialak sartzea, 1917ko Errusiaren kasuan; edo Aguiriano bigarrenari, erabat errefusatzen duena Trotskik 1938ko Trantsizio Programan planteatzen dena?

Horrek agerian uzten duen gauza bakarra kidearen inkonsistentzia politikoa da, Trantsizio Programa eta Trotski marxismoaren eta boltxebismoaren lenteekin behatu beharrean, aurreiritziekin begiratzen baitio, militante iraultzaile batek saihestu beharko zukeena.

Trantsizio-kontsignen garrantzia

Aguirianok ez dio alderdi bati arretarik jarri. “Ogia, bakea eta lurra” bezalako errebindikazio hauek, orduan, erabili baziren, eta paper nagusia jokatu bazuten boltxebikeen propagandan, Aguirianok baliozkotzat onartzeraino, zergatik izango zen? Aguiriano ez du azaldu kontsigna partzial horiek zein paper jokatu zuten, zeinek, banaka harturik, ez baitzioten zuzenean botereari deitzen; ez du azaldu, ezta ere, zer premia zegoen haiek astintzeko. Guk geuk egingo dugu.

1917ko Errusiako Iraultza eta, oro har, beste edozein prozesu iraultzailere ezagutzen duen edonork – prozesu iraultzaile batean langileriaren kontzientzia sozialistaren eraketako etapak modu antzekoan errepikatzen direlako – badaki Errusiako Iraultzaren hasieran, 1917ko martxoan (otsailean, Errusiako egutegi zaharrean), Errusiako langile-klase gehienen kontzientzia politikoak oraindik ez zuela lortu boterea berehala hartzeko behar zen heldutasun sozialista. Langileek oso argi zuten zer ez zuten nahi: tsarra, gerra, gosea; baina ez zekiten ze gizarte mota nahi zuten. Nahikoa da esatea 1917ko Errusiar Iraultzaren hasieran, langile eta nekazari gehien-gehienak alderdi erreformisten (mentxebikeak eta sozial-iraultzaileak) atzetik zihoazela, zeinak zenbait hilabetez klase koalizio gobernu bat osatzera iritsi ziren errusiar burgesia liberalaren ordezkariekin. Sobieten I. Biltzar Panerrusiarrean, 1917ko apirilean, boltxebikeek ordezkarien %13 baino ez zuten.

MSko kide batzuek uste duten ez bezala, kontzientzia sozialista ez da pixkanaka propaganda hutsez eratzen, jauzika baizik, baldintza material larrien eta aurrean dituzten gertaera handien aurrean erreakzionatzeko. Hori gero eta azkarrago garatzen da masetan sustraitutako alderdi iraultzaile bat badago, une bakoitzean bere esperientziarekin lotzen duten eta bere ikuseremua zabaltzen dioten kontsigna zehatzak formulatzen dakiena. Errusian 1917an zegoen alderdi hori, Alderdi Boltxebikea. Boltxebikeek ederki ulertzen zuten sozialismoaren eta langileen boterearen asaldura abstraktua langile eta nekazari gehienek zuten kontzientzia politikoaren maila aintzat hartu gabe, ariketa ahul eta sektarioa zela. Errusiako nekazari eta proletarioen berehalako aldarrikapen larriak ogia, bakea eta lurra ziren. Lehen azaldu den bezala, boltxebikeek hilabeteetan zehar egin zutena zera izan zen: behin eta berriro azaldutzea, langile eta nekazarien gobernuak, sobietetan oinarrituta (lehendik zeudenak), gerrari amaiera eman, lurra nekazariei eman eta ekonomia antolatu ahal izango zuela ogia eta lana ziurtatzeko. Ordena kapitalista zalantzan jartzen ez zuten kontsigna ekonomikoen (ogia eta lurra) eta politikoen (bakea) asaldura ausartik gabe, boltxebikeek ez zuten inoiz lortuko langile eta nekazari masen laguntza eta konfiantza langile boterearen ideia materializatzeko. 1917ko irailaren erdialdean baino ez zen izan, iraultza hasi eta 6 hilabetera, boltxebikeek Errusia osoko sobiet gehienak konkistatzea lortu zutela, eta langile klase gehienak euren posizioetarako bereganatu zituztela. Hain zuzen ere, beren propaganda eta azalpen jasangarriarekin, eta hilabeteetan zehar Errusia populatu zuten borroka handi guztietan izan zuten esku-hartzearekin, frogatzeko gai izan ziren errusiar kapitalismo ahularen pean eta inperialista ingeles eta frantsesekin eta lurjabeekin hezurretaraino konprometitua, ezinezkoa zela ogia, bakea eta lurra lortzea, eta langile botereak bakarrik lor zezakeela hori guztia, langile eta nekazarien sobietek botere osoa bereganatuz. Aguiriano ausartuko al litzateke boltxebikeei aurpegiratzen «azpijoko bat [aldarrikapen ekonomiko eta politikoak] antolatu izana, non proletarioak azpikerien bidez bultzatzen diren, inoiz proposatu ez den helburu bat lortu arte»?

«Ogia, bakea eta lurra» bezalako kontsignek duten papera nabarmena aldarrikatzen ez dutenez, Aguirianok eta Miasnik komunista iraultzaileentzako agitazioaren erdigunea propaganda abstraktua izan behar dela proposatzen dutela dirudi: «kontzientzia sozialista hedatzea (sozialismoaren beharraren kontzientzia eta hori lortzeko bitartekoak)», esan digu Aguirianok, «hegemonizazio eta hezkuntza lana», Miasnik esan digunez. Bikaina dirudi horrek, baina nondik sor daiteke langileengan «sozialismoaren beharraren» ustea, ez bada sistema bidegabe eta zapaltzaile honen baldintza material eta bizi-baldintza jasanezinak gainditzeko beharrean oinarritzen? Are gehiago, nondik atera dezakete, ez gutxiengo batek, baizik eta langile-klasearen geruza zabalenek, gizartearen bizitza ekonomikoan duten funtsezko eginkizunaren kontzientzia, gizartea zuzendu dezakeen eta zuzentzeko moduan dagoen uste osoa, ez bada borrokaren prozesuan bertan, «goian» agintzen dutenek arazo horiek konpontzeko duten indarraz eta ezintasunaz jabetzera heldu arte, ez propagandaz baliatuta, baizik eta masen ekintzen bidez? Horrek berriro ere kapitalismoa ziurtatzeko gai ez den errebindikazio ekonomiko, sozial eta politikoak astintzera garamatza, langile-masen kontzientzia sozialista langile-boterearen ideiaren alde garatzen ahalbidetzen.

Marxetik Trantsizio Programarako haria

Horrek beste puntu garrantzitsu batera garamatza. Egia al da trantsizio-programa bat, unean-unean langileen egungo kontzientzia sozialismoaren beharrarekin lotzen duen aldarrikapen ekonomiko eta politikoen programa bat, asmakuntza trotskista bat dela? Ez horixe. Egia esan, Leon Trotskik ez zuen berrikuntzarik egin zentzu horretan, berak jarraitu baitzituen Internazional Komunistaren ondarea eta taktika, alegia, hirugarren kongresuan (1921) lehen aldiz trantsizio-kontsignen taktika langile klasearen eguneroko borroketarako, komunismorako horiek irabazteko tresna gisa ezarri zirenak.

Hala, Taktikari buruzko tesian, Internazional Komunistaren Hirugarren Kongresuak bosgarren atalean, «Borrokak eta aldarrikapen partzialak» izenekoan, honako hau adierazten zen:

«Erreformisten eta zentristen gutxieneko programaren ordez, langileen behar zehatzen aldeko borroka planteatzen du Internazional Komunistak, oro har burgesiaren boterea suntsituko duen, proletarioak antolatuko dituen eta proletarioen diktaduraren aldeko borrokaren etapak eratuko dituen errebindikazio-sistema baten alde. Horietako bakoitza, bereziki, masa handien behar baten adierazpena izango da, masa horiek oraindik kontzienteki proletalgoaren diktaduraren eremuan kokatzen ez badira ere.»

Aldera dezagun paragrafo hau Trotskiren lanaren beste paragrafo honekin, jada nabarmendu duguna:

«Beharrezkoa da langile-masari, borroka prozesuan, egungo aldarrikapenen eta iraultza sozialistaren programaren arteko zubia aurkitzen laguntzea. Zubi horrek trantsiziozko errebindikazio sistema bat izan behar du, egungo baldintzetatik eta langile-klasearen geruza zabalen egungo kontzientziatik abiatuta ondorio bakarrerantz: proletalgoak boterea konkistatzea.” (Atala: El programa mínimo y el programa de transición)

Edonork ikus dezake ez dagoela funtsezko ezberdintasunik bi testuen artean. Bietan ideia bera adierazten da: sozialismorako trantsiziozko errebindikazioak astintzeko beharra, «proletarioen behar zehatzak» «proletarioen boterearen konkistarekin» lotuz.

Hau are esplizituago adierazten da Internazional Komunistaren programari buruzko Ebazpenean, IV. Kongresuan (1922), Lenin bizirik zela egindako azkenekoan:

“ (…)

2.- Kongresuak berretsi du oraindik programa nazionalik ez duten Internazional Komunistaren sekzio nazionalek berehala idaztera ekin behar diotela, gehienez ere V. Kongresua baino hiru hilabete lehenago Batzorde Betearazleari aurkeztu eta honek berretsi dezan.

3.- Atal nazionalen programan, aldarrikapen iragankorren aldeko borrokaren beharra zehaztasunez eta argitasunez finkatu behar da. Aldarrikapen horietan denbora eta lekuaren baldintza zehatzekin duten loturei buruzko  zehaztapenak ere aipatuko dira.

4.- Errebindikazio trantsizional eta partzialen oinarri teoriko guztiak programa orokorrean formulatu behar dira. IV. Kongresuak argi uzten du programan aldarrikapen iragankorrak sartzea neurri oportunistatzat hartzeko ahaleginaren aurka dagoela, eta aldi berean, funtsezko helburu iraultzaileak errebindikazio partzialekin arintzeko edo ordezkatzeko saiakera ororen aurka arituko dela ere… «(etzanak gureak dira).

Esan beharra dago gure mugimenduaren sorrerako manifestuan, Marxek eta Engelsek 1847 amaieran idatzitako Manifestu Komunistan, 10 puntuko programa bat jasotzen dela, aldarrikapen ekonomiko, demokratiko eta politiko ezberdinak konbinatzen dituena (Ikus: II. kapitulua. Proletarioak eta komunistak, Manifesto Komunista). Eskaera batzuk ekonomikoak baino ez dira (hala nola zerga progresiboak edo doako hezkuntza publikoa), eta beste batzuk sozialismorako trantsizioaren kontsignak dira (garraioen eta bankuen nazionalizazioa). Aguirianok testu garrantzitsu hau irakurri duelakoan gaude. Zer iruditzen zaio? Engelsek bere hitzaurreetako batean aitortu zuen bezala, puntu batzuk zaharkituta edo hamarkada gutxi batzuk geroago gaindituta geratu ziren arren, hemen dago Internazional Komunistak, bere gainbehera estalinistaren aurretik, eta Leon Trotskik berak jasotako espiritu bera: langile klasearen oinarrizko aldarrikapenak sozialismoaren eskaera orokorrekin konbinatzea, hala nola langile klasearen masa bizi eta errealarekin konektatzeko eta bere kontzientzia komunista garatzeko modu eraginkorra, geruza aurreratuenetatik hasita. Tradizio horretan kokatzen gara Lenin eta Leon Trotskiren benetako jarraitzaileak, eta tradizio horretatik edaten du Antolakuntza Komunista Iraultzaileak, Internazional Komunista Iraultzailearen Espainiako Estatuko sekzioak. Aguirianok eta Miasnik hori arbuiatzen dutela dirudi, eta horrek galdetzera garamatza: zein da haiek defendatzen duten mugimendu komunistaren tradizioa? Haiek defendatzen dituzten posizioekin bateragarria da?

Trantsizio Programa: atetik bota lehiotik, ezkutuan,  sartzeko

Puntu honetara iritsita, interesgarria da Miasnik bere artikuluan ateratako ondorioak aipatzea. Jakina, berak ere amorruz ekiten du Trantsizio Programaren kontra eta Mugimendu Sozialistak erreformaren eta iraultzaren arteko eztabaidari buruz duen ikuspegiarekin kontrajartzen du. Esaten digu:

«Propuesta Política: Para la lucha y por la vivienda epigrafearekin lotuta dugu Euskal Herriko Etxebizitza Sozialistaren Sindikatuaren etxebizitzaren aldeko borrokan dugu adibiderik onena. Honako hauek konbinatzen dira: batetik, Estatuaren Sozialistaren aldeko propaganda, prozesu iraultzailearen helburu estrategiko gisa eta proletalgoaren interes orokorren berme bakar gisa;  bestetik, klasearen bizi-baldintzen defentsa, kalean bertan etxegabetzeen eta eskari zehatzen aurka, irabazi kapitalistari zuzenean erasotzen baitiote; eta, azkenik, eskubide politikoak hedatzeko borroka, proletario antolatuaren boterearen adierazpen eta oinarri gisa. Langile-gobernu baten menpe, terminologia hori erabili nahi badugu, edo gurea ez den baina Estatu burges baten pean ere egin daitezkeen eskaerak dira, baino azkenengo hau suntsitu eta Estatu sozialista berri bat eraiki arte erabat bermatuta egongo ez diren eskaerak izango lirateke.” (Letra etzanak gureak dira).

Baina, momentu bat: ez al da zehazki hori Leon Trotskik proposatzen duena? Hots, bizi-baldintzen defentsarako eskari zehatzak konbinatzea azkenengo helburua argi utziz: kapitalismoa eraitsi, sozialismoaren pean bakarrik bete ahal izango ziratekeen eskaerak direla adieraztearekin batera.

Hori dela eta, Miasnik honako paragrafo honetan esaten du:

«Hemen ez dago maximalismorik, ezta maximoen programaren eta minimoen programaren arteko bereizketa zurrunera buelta korapilatsurik ere, baina ez dago Trantsizio Programan aldarrikapenik ere, erreformen artikulazio koherentea eta horizonte iraultzailea ez baita IV. Internazionalaren ondare esklusiboa, eta, hala ere, gaur egun duela mende bat bezain beharrezkoa da».

Ezin ditugu lerro hauek harridurarik gabe irakurri. Miasnik esaten digu: «Hemen ez dago maximalismorik». Ados gaude, ezin ditugu gure eskaerak murriztu sozialismoaren aldeko «maximoen» propaganda abstraktura. «Ezta buelta korapilatsurik maximoen programaren eta minimoen programaren arteko tarte zurrunera ere». Hain zuzen ere, horixe bera planteatzen du Trotskiren lan eztabaidatuak. Eta gehitzen du: «Erreformen artikulazio koherentea eta horizontea iraultzailea ez da IV. Internazionalaren ondare esklusiboa». Egia da Trantsizio Programa Internazional Komunistaren tradizio iraultzailetik datorrela, baita Marx eta Engelsengandik ere. Eta amaitzen du berak: «[Eta artikulazio hori], hala ere, duela mende bat bezain beharrezkoa da gaur egun». Bejondeizula, Miasni kamarada! Hori da, hain zuzen ere, guk AKIn eta IKIn defendatzen dugun gauza bera, tradizio komunista eta iraultzaile horren gaurkotasun amorratua, hau da, langile-masek berebizikotzat jotzen dituzten eskaera ekonomiko, politiko eta demokratikoak sozialismoaren beharrarekin uztartzea; hau da, Leon Trotskiren Trantsizio Programa.

Ondorioz, Miasni eta Aguiriano lankideek ostikoka botatzen dute Trantsizio Programa atetik, berriro leihotik sartzeko. Hainbesteko bueltak eman behar zitzaizkion helmuga berera heltzeko?

Gerraosteko “boom” ekonomikoa

Jarrai dezagun. Aguirianok «informatu» egiten gaitu, iseka-doinu batekin:

“Trotskiren premisa nagusia kapitalismoa kolapsatzear zegoela zen. Perspektiba ez zen guztiz burugabea 1938an, baina handik urte gutxira kapitalismoak bere historiako hedapen-aldi handiena esperimentatu zuen.”

«Kolapsoa» bezala ulertzen bada kapitalismoa bere pisuagatik eroriko zela, joan den mendeko 30eko hamarkadaren amaieran zegoen hondamendi baldintza jasanezinen ondorioz, proletalgoak boterea hartu gabe, Trotskik ez zuen inoiz horrelako zentzugabekeriarik adierazi. Leninek jada baieztatu zuen kapitalismoa langile klasearen ekintza kontzienteak eraisten ez bazuen beti aurkituko zuela bizirauteko modu bat. Hain justu horregatik Trantsizio Programan barne daude kapitalismoa kontzienteki eraisteko errebindikazio ekonomiko eta politikoak langile klasea mugiarazi dadin. Aguirianok, modu sarkastikoan, gaineratzen du, bere «kolapsoaren» ikuspegiaren aurrean, kapitalismoak ikuspegi hori gezurtatzeko «lotsagabekeria» izan zuela. Transmititzen den ideia da Trotski errealitatetik deskonektatutako lunatiko ultraezkertiar bat zela, eta ez zekiela ekonomia kapitalistak artean zuen potentzial birsortzailea, ordura arteko krisi ekonomiko eta sozial handienaren erdian. Egia esan, Marioren iseka doinua lekuz kanpo dago. Horixe zen kapitalismoa zegoen egoera ezinezkoa – Trotskik Trantsizio Programan deskribatzen duen bezala: «Hurrengo aldi historiko batean gizarte-iraultzarik gabe, giza zibilizazioa hondamendi batek suntsitua izateko mehatxupean dago» – Europa, Ipar Amerika eta Asiako klase nagusiek irtenbide bakarra aurkitu ahal izan zuten diktadura faxistekin eta Bigarren Mundu Gerrarekin, zeina giza zibilizazioa hondoratzeko zorian egon zen; hau da, «hondamendi» baten bidez izan zuen suspertzea kapitalismoak, 50 milioi hildakoekin, bere 2 bonba atomikoekin eta Europaren eta partzialki Asiaren suntsipenarekin, Trotskik aurreikusi zuen bezala.

Era berean, Miasnik bere artikuluan «garapen kapitalistaren ikuskera problematikoa» errefusatzen du, «duela mende bat bere mugara iritsi eta bere fase gainbeheran egongo zena». Eta honela dio: «Hala ere, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, metaketa-eredu keynesiano-fordistak kapitalismoaren urrezko aroa ekarri zuen, aurrekaririk gabeko hazkunde iraunkorreko aldia.» Ez du argitzen Miasnik ustezko «metaketa eredu keynesiano-fordista» hori Bigarren Mundu Gerra baino lehen ere martxan ote zegoen eta, kasu horretan, zergatik ez zuen funtzionatzen orduan; eta, hala ez bazen, egungo egitura kapitalistari dagokion zein automatismoren bidez hasi ahal izan zen lanean Bigarren Mundu Gerraren ondoren? Ez digu ezer esaten. Azkenean, «metaketa eredu keynesiano-fordista», a posteriori ateratako esaldi abstraktu eta komenigarria baino ez da, fenomeno bat okurritu eta gero ondorioztatutakoa. Bere aldetik, ez azaldu gabe utzi du Bigarren Mundu Gerraren osteko hedapena eta suspertzea.

Aguiriano eta Miasniren posizioak benetan harritzen gaituzte. Bigarren Mundu Gerraren ondoren kapitalismoaren historian izan den «hedapen aldi handienaren» saihestezintasuna modu fatalistan onartzen dute, langile klasearen ezein esku-hartzek saihestu ezin izan zuelarik.

Eta hori ez da kasualitatea, zeren eta Mugimendu Sozialistaren sorrera-dokumentuak, «Estrategia Sozialista Berria: Komunismoaren nazioarteko osaketarako oinarri estrategikoak», 2023ko amaieran idatziak, inolako gorritasunik gabe baieztatzen baitu 1914tik XX. mendearen amaiera arte «iraultza sozialistak ez zirela iritsi bere aldaeretako bakar batean ere goragoko mailako zibilizazio bat osatzera, ezta kapitalismoaren forma ekonomikoa gainditzera ere. Funtsezko arrazoia produkzio-indar sozialen heldutasun eza da, lan biziak oraindik ere funtsezko zeregina baitzuen eta lanaren beraren produktibitate sozialaren garapenaren oinarria baitzen (bai fordismoan, bai toyotismoan, modu sinpleagoan esatearren). Beraz, lanaren forma sozial pribatuak eta balioaren legearen bidezko ekoizpenaren antolaketak ez zuten bere balio historikoa agortu. « (Letra etzanak gureak dira)

Hor daukagu. Kamaradentzat ez zegoen iraultza sozialistarako baldintza objektiborik XX. mende osoan, ezta Europako eta Amerikako herrialde kapitalista garatuetan ere, kapitalismoak ez baitzuen oraindik bere zeregin historiko aurrerakoia agortu. Ezin dira lerro harrigarri hauek irakurri begiak sinesgogor igurtzi gabe. Inperialismo modernoaren etorrera, ordura arte inoiz ikusi gabeko suntsipena eta desolazioa ekarri zuten bi mundu-gerrak, proletalgoaren antolaketa fisikoa oinarriraino suntsitu zuten diktadura faxistak, gerren arteko aldiko zibilizazio kapitalistaren beste «lindezia» batzuen artean, eta Errusian, Hungarian, Italian, Alemanian, Frantzian, Espainian, Txinan, Grezian eta abarretan 30 urte inguruz langile klaseak horri eman zion erantzun iraultzailea – 1917-1945 aldiaz soilik hitz egiteagatik – ez ziren froga nahikoak izan sistema kapitalistaren agorpena gizarte-heziketa aurrerakoi bezala eta nazioarteko iraultza sozialistarako demostratutako baldintza objektiboen heldutasuna. Bestalde, zer da «lan biziak oraindik ere funtsezko zeregina zuen eta lanaren beraren gizarte-produktibitatearen garapenaren oinarria zen» hori? Gaur egun, ekoizpen kapitalistak ez al du oraindik ere langile-klasearen lanean oinarritzen (lan bizia), ez al dio langile klaseak plusbali ematen burgesiari, nahiz eta gainbehera-fase kapitalistan murgilduta gauden? Ideia absurdu horiei guztiei bere garaian erantzun genien, eta ez ditugu hemen gure argudioak errepikatuko.

Ez dugu espazio nahikorik Bigarren Mundu Gerraren ondoren hedapen kapitalista hori eragin zuten arrazoiak zehatz-mehatz azaltzeko, gure Internazionaleko aitzindariak duela hamarkada batzuk azaldu baitzuen (Ikus: ¿Habrá una recesión?, Ted Grant, 1960). Hurrengoa bakarrik esango dugu. Trotskik Trantsizio Programan zuzenki aurreikusi zuenez, Bigarren Mundu Gerrak egoera iraultzailea ekarri zuen Europa gehienera. Baina, zoritxarrez, sozialdemokraziako eta Mendebaldeko Europako alderdi komunistetako buruzagi erreformistek eta estalinistek traizio egin zioten olatu iraultzaile horri, eta Europako burgesia ahulari lagundu zioten gizartean bere nagusitasuna berrezartzen, “klase bateratzaile” gobernuak eratuz Frantziaren, Italiaren eta beste herrialde batzuen kasuan. Horrela, oreka kapitalista berrezartzeko eta langile klasearen esplotazioari berrekiteko premisa politikoak sortu ziren. Gerrak Europan eta Asian eragindako suntsipen izugarriak azpiekoizpenaren krisia ekarri zuen, eta krisi hori gainditu ahal izan zen Marshall Planaren laguntzekin, merkataritzaren eta munduko merkatuaren bultzadarekin (1930eko hamarkadan ezarritako oztopoak kenduz), ekonomia kapitalistako sektore esanguratsuen nazionalizazioaren bidez plangintza ekonomikorako elementuak sartzearekin, produkzio zibilerako (plastikoa, nuklearra, elektronikoa, aeroespaziala, etab.) ekoizpen-eremu berrien sorrerarekin (lehen aldiz gerra garaian gerra-helburuetarako erabili zirenak), mundu kolonialaren arpilatze bizkorrarekin, gastu publikoko politika keynesianoekin, «ongizatearen estatua» deitutakoaren sarrerarekin sozialismoaren hedapenarekiko beldurragatik, etab. Horrek guztiak bere artean konbinatuta, kapitalismoaren urrezko garai hori ekarri zuen, aspaldian atzean geratu zena. Hau da, ekonomia kapitalistak 1948tik 1973ra bitartean izan zuen gorakada «lotsagabea» ez zen izan ekonomia kapitalistaren baitan 1930an zegoen ahalmen produktiboaren ondorio, (eta Trotskik, ez beste inork, ez zuen aurreikusi), baizik eta Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren egitura ekonomiko kapitalistaren barne-dinamikatik kanpo eman ziren zirkunstantzia bakarren (politikoak eta ekonomikoak) batzearen ondorio, bereziki Europan eta Asian, eta hori errepikatzea oso zaila da. Ez da lehenengo aldia kapitalismoaren historian, baldintza jakin batzuetan, kanpoko edo ustekabeko faktoreek garapen kapitalistaren kurbaren dinamika aldatzen dutena aldi historiko batean. Trotskik gai interesgarri horretaz diardu  La curva del desarrollo capitalista artikulu ezagunean. Alan Woodsen eskutik, gai garrantzitsu honen eguneratze bat ere irakur daiteke gure webgunean: El marxismo y la teoría de las “ondas largas”.

Garrantzitsuena da jakitea gure aurrean daukaguna gainbehera kapitalista, krisi, gerra eta hondamendi sozialen garai luze bat dela, eta hala izanik, Trotskiren lana egoera honi komunista bezala aurre egiteko aurki dezakegun dokumenturik gaurkotuena eta erabilgarriena dela.

Nolanahi ere, atal honetako epilogo gisa, Euskal Herriko Mugimendu Sozialistaren aldizkari teorikoaren argitalpen-artikulu bat ezagutu berri dugu, Arteka, 59. zk. (2025/3/1),  La revolución sí es posible, izenekoa, non badirudi MS-ek goitik behera berrikusi duela eztabaidatzen ari garen puntu horri buruz duen jarrera, termino oso kementsuetan, alderdi horri buruzko bere tesi fundazionalak erabat ezeztatzeraino, baita hemen kritikatu dugun Aguiriano eta Miasni burkideen jarrera ere.

Horrela dio:

«Iraultzaren traidoreen arabera, hau ez zen posible [XX. mendeko iraultza sozialistak] horretarako baldintzarik ez existitzeagatik: kontua zen heldu horiek heldu arte itxarotea, iraultzaren aurreko etapa bat eratuz, non baldintzek beren kabuz jardungo zuten, etorkizuneko gizarte bati ateak irekiz». (Letra etzanak gureak dira).

Baina, momentu bat: ez al da hau Aguiriano eta Miasni kideek Trotski eta Programa de Transición aurkako artikuluetan defendatzen zuten jarrera bera, iraultzaile errusiarrak, Trotskik, aurreko mendeko 30eko hamarkadaren amaieran iraultza sozialistaren alde astintzeko zituen asmoei iseka eginez? Bai, Artekaren artikuluak kontzesiorik gabe ezeztatzen duen posizio bera da.

Artikuluak honela jarraitzen du:

«(…) XX. mendean iraultza piztu bazen, horretarako baldintzak zeudelako zen, eta gaur egun mugimendu iraultzailea suspertzea, komunismoaren helburua lortzea planteatzen badugu, helburu horiek «dagoeneko ematen direlako edo, gutxienez,  hori gauzatzeko baldintza materialak sortzen ari direlako, «.» (Letra lodiak gureak dira. Letra etzanak jatorrizkoan daude).

Baina ez al da hori, hain justu, Trotskik Trantsizio Programan defendatzen zuena? Argi dago baietz. Eta benetan pozten gaitu kamaradek, analisi marxistaren metodoa erabiliz, guk ateratako ondorio berberak atera izana.

Era berean, pozten gaitu Euskal Herriko MSko kideek XX. mendean zehar iraultza sozialistaren porrotaren arrazoi gisa faktore subjektiboaren inexistentzia azalaraztea, hau da, langile-klasearen alderdi iraultzailea eta zuzendaritza eza:

«XX. mendeko subjektu iraultzailearen porrota nazioarteko iraultzari ateak ixten zaizkionean eta existitzen diren estatuen ordena onartzen denean amaitzen da. Sozialismorako beharrezko baldintzak betetzen ez direla onartzen denean, eta horretarako aldez aurreko etapa bat behar dela, demokrazian sakontzeko etapa bat «. (Letra etzanak gureak dira)

Hain zuzen ere, arrazoi historiko ugari direla medio, XX. mendearen zati handi batean klaseen kontziliazioa bultzatzen zuten alderdiak, hala nola, Hirugarren Internazional estalinizatua eta sozialdemokrazia erreformista, izan dira Europako eta nazioarteko langileen buru eta ipar. Horregatik, Leon Trotskik, bere garaiko estalinismoaren eta sozialdemokraziaren traizioen lekuko, bere lanean adierazi zuenez, «gizateriaren krisia proletarioen zuzendaritzaren krisira mugatzen da».

Mugimendu Sozialistaren barruko jarrera kontrajarri horiek, non hilabete gutxi batzuetan taktika eta estrategia komunistaren gai nagusietan antagonikoak diren jarrerak berretsi eta ukatzen diren, premiazko dei gisa jokatu behar dute, ez doktrina marxista berrikusteko, duela 100 urte bezain baliozkoa baita orain, baizik eta hamarkada batzuk lehenago mugimendu komunistan eman ziren jarrerak eta eztabaidak berraztertzeko, non korronte komunista internazionalista, Leon Trotskik ordezkatua Leninen heriotzaren ondoren, izan baitzen nazioarteko iraultza sozialistaren bandera defendatu zuen bakarra, eta boltxebismoaren eta errusiar iraultzaren tradizio proletario eta demokratikoak berreskuratu zituena.

Laugarren Internazionalaren etorkizuna

Azken zehaztapena. Mario Aguirianok honako hau dio bere artikuluan: «Laugarren Internazionalaren garrantzi politiko ezak horrelako ideiei bultzada emateko balio zuen», Trantsizio Programan jasotakoak. Baina Aguirianok burla egiten dien ideia horiek Internazional Komunistan hondoratzen dituzte sustraiak bere igoera-aldian, eta Marx eta Engels arte arakatu daitezke, frogatu dugun bezala. Eta badirudi Mugimendu Sozialistaren barruan onartzen hasi direla, aurreko atalaren amaieran ikusi dugun bezala. Ez zen Laugarren Internazionalaren ahultasun numerikoa izan, baizik eta programaren jarraipenaren eta marxismoaren eta Internazional Komunistaren tradizioen defentsa bere endekapen estalinistaren aurretik, Trotski eta bere aldekoak ideia horiek defendatzera bultzatu zituztenak, garai hartan iraultza sozialista arrakastatsu baterako bidea ireki zezaketen bakarrak zirelarik. Aitzitik, 30eko hamarkadan proletarioen alderdi «handiek» eta «garrantzitsuek» (estalinistek, sozialdemokratek eta anarkistek), ideiarik eta programa zuzenik ez zutenek, traizionatu egin zituzten urte haietan eta ondorengo hamarkadetan gertatu ziren prozesu iraultzaileak. Jakina, erakunde komunisten tamaina erabakigarria da gizartearen eraldaketa sozialista gauzatzeko behar den presentzia eta eragina lortzeko, baina ideiarik gabe, printzipio eta programa zuzenek porrot egingo dute une erabakigarrian. Hainbeste aldiz ikusi dugu azken mende honetan!

Egia da Laugarren Internazionalaren txikitasuna ezin izan zela gainditu Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1940an Mexikon sikario estalinista batek Leon Trotski akatu baitzuen ere. Laugarren Internazionalak zorigaitza izan zuen langileen porrot izugarrien garaian eta gerraren bezperan sortzea, eta ez zuen denborarik izan bere sekzio nazionaletan koadro gidariak osatu eta garatzeko eta langile-klasearen masetan sustraitzeko. Gerraren emaitzak, zeinak ustekabean estalinismoa indartu zuen alde batetik, eta sozialdemokrazia bestetik, trotskismoaren indar ahulak are gehiago isolatu zituen, fundatzaile eta buruzagi trebatuenen gidaritzarik gabe. Horrek bere indarrak sakabanatzea ekarri zuen, eta era guztietako desbideratzeak, ultraezkertiarrak eta oportunistak, azken desintegrazioa ekarri zutenak. Ez da leku hori Bigarren Mundu Gerraren ondorengo urteetan Laugarren Internazionala deiturikoaren endekapena eta kolapsoa eragin zuten arrazoietan sakontzeko. Irakurleak horri buruzko azalpen bat aurki dezake Internazional Komunista Iraultzailearen duela gutxiko dokumentu batean. Soilik esango dugu Internazional Komunista Iraultzaileak bere sustraiak Trotskiren eta Laugarren Internazionalaren sorkuntzaren legatuan hondoratzen dituela, eta horretazharro dago.  Ez Trotskik ez Laugarren Internazionala sortzera eraman zuten ideiek ez dute «trotskista» deitzen diren taldeek gerora defendatutako ekintzen eta ideien erantzukizunik. Talde horietako gehienek, beren posizio sektario eta oportunistekin, «trotskismoaren» izena zikindu dute, metodoa, printzipioak eta programa alde batera utziz, joera «mandelista» (Anticapitalistas) bezala, beste askoren artean.

Trotski berreskuratu behar da

Estalinismoak Trotskiren aurka hainbat hamarkadatan hedatutako jazarpen itzelak eta kalumniek, sekta «trotskisten» burugabekeriekin batera, mundu osoko borrokalari komunisten hainbat belaunaldi urrundu dituzte Trotskirenagandik, eta haien ideiekiko aurreiritzi ulergarriak sortu dituzte. Baina bada garaia egia historikoa eta Leon Trotskik marxismoari eta mugimendu iraultzaileari egindako ekarpen izugarria berrezartzeko. Trotskiren ekintzen eta pentsamenduaren azterketa arretatsurik gabe, ezinezkoa da, beste askoren artean, SESBen eta Internazional Komunistaren endekapen burokratikoaren prozesua, behar bezala garatu gabeko herrialde kapitalistetako iraultzaren dinamika (etengabeko iraultzaren teoria), faxismoaren izaera eta bere aurka nola borrokatu eta hori gure garaian nola aplikatzen den ulertzea, 30eko hamarkadako iraultza espainiarra bezalako prozesu iraultzaileak, fronte bakarraren taktika, eta, jakina, aztergai dugun testua, Trantsizio Programa. Benetako tragedia komunista iraultzaileen belaunaldi berriak bere ideien altxorra eskuratzeko aukerarik izan ez izana da. Aurreiritzien giltzarrapoa hautsi eta haietan murgiltzera animatzen ditugu.

Mugimendu Sozialista, zalantzarik gabe, Espainiako Estatuko komunista iraultzaileen indar antolaturik garrantzitsuena da gaur egun, eta AKItik beti egin izan diogu aitortza publiko zintzoa bere militanteek komunismoaren kausari egindako ahaleginari eta dedikazioari, baina ados egongo gara oraindik tarte luzea geratzen zaiola masa-erakunde eta langile-klasearentzat erreferentzia argia izateko. MSk borrokatu nahi duen helbururako balio nahi badu, ideiarik zuzenenak besarkatzen ahalegindu behar du, eta, horretarako, 1919-1922 aldiko boltxebismoaren, Internazional Komunistaren eta, Trotski bezala, errepresio estalinistaren eta kapitalistaren eta aldi historiko oso bateko isolamenduaren ezbehar guztien aurrean bere ondarea jarraitu eta defendatu zutenen tradizio handietara itzultzea baino hoberik ez dago. Orain ireki den garai berriak komunismoaren eta gaurkotasun sutsuaren iraultza sozialistaren ideiak jartzen ditu. Espainiako Estatuan zehar Mugimendu Sozialistak izan duen garapen handia horren erakusgarri adierazgarria da. Ildo horretan, Trotskik proletalgo komunistaren mugimenduari egindako ekarpenak, Trantsizio Programa kasu, arma nagusia dira gure borroka komunean, eta ziur gaude mundu osoko milioika langile eta gazteren arreta lortuko dituztela.